Aby proces planowania energetycznego nie zakończył się tylko wykonaniem dokumentu, należy podjąć działania w oparciu o określone możliwości wynikające z potencjału, jakim dysponuje gmina. Należy dokonać oceny uwarunkowań lokalnych, do których można zaliczyć potencjał techniczny i ludzki oraz dostępność środków finansowych.

Gmina, która nie posiada aktów planowania energetycznego, nie jest ustawowo przygotowana do realizacji zadań zmieniających jej bilans energetyczny, czyli z własnej woli nie wyposaża się w stosowną legitymację formalno-prawną. Akty planowania energetycznego są wyrazem deklarowanej (postulowanej) polityki energetycznej gminy. Wprowadzenie w życie zapisów z aktów planowania sprawia, że gmina realizuje (aktywizuje) lokalną politykę energetyczną.

Uchwalona przez Sejm 24 lipca 1998 r. ustawa „o zmianie ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa”¹ art. 124 wprowadziła zmiany do Prawa energetycznego, które zapewniły samorządom terytorialnym gmin prawo, a jednocześnie nałożyły obowiązek formułowania założeń polityki energetycznej na terenach objętych jurysdykcją samorządu.

Planowanie zaopatrzenia w energię elektryczną, cieplną oraz paliwa gazowe na obszarze gminy jest procesem, który składa się z dwóch faz. W pierwszej następuje opracowanie, a następnie uchwalenie przez radę gminy Projektu założeń do gminnego planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (art. 19 prawa energetycznego). W drugiej natomiast ma miejsce opracowanie, a następnie uchwalenie przez radę gminy planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe.²

Projekt Założeń sporządza się dla obszaru gminy co najmniej na okres 15 lat i aktualizuje co najmniej raz na 3 lata. Projekt Założeń do gminnego planu, którego uchwalenie przez gminę jest obligatoryjne, powinien określać:

• ocenę stanu aktualnego i przewidywanych zmian zapotrzebowania na ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe,
• przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie ciepła, energii elektrycznej i paliw gazowych,
• możliwości wykorzystania istniejących nadwyżek i lokalnych zasobów paliw i energii z uwzględnieniem skojarzonego wytwarzania ciepła i energii elektrycznej oraz zagospodarowania ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych,
• możliwości stosowania środków poprawy efektywności energetycznej w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej³,
• zakres współpracy z innymi gminami.⁴

Większość gmin dużo uwagi poświęca zaopatrzeniu w ciepło, ze względu na jego lokalny charakter. W założeniach przedstawiany jest więc program modernizacji źródeł wytwarzania ciepła dla poprawy efektywności oraz ograniczenia emisji zanieczyszczeń a w szczególności tzw. niskiej emisji. Rozpatrywana jest także możliwość zwiększenia udziału gospodarki skojarzonej w produkcji ciepła i energii elektrycznej. W założeniach powinno się również uwzględnić lokalne zasoby surowców energetycznych, a także rozważyć możliwości wykorzystania odnawialnych źródeł energii.

Projekt założeń do gminnego planu powinien być kompleksowy. Oznacza to, że musi odnosić się do wszystkich trzech nośników energii wymienionych w art. 19 Prawa energetycznego (tzn. energii cieplnej, elektrycznej oraz paliw gazowych). Musi on także opierać się na analizie zbioru wszystkich istotnych czynników, które miały lub mogą mieć w przyszłości wpływ na dostawę i zużycie ciepła, energii elektrycznej i paliw gazowych.

Projekt założeń powinien opierać się również na zasadach racjonalności, czyli obejmować rozwiązania optymalne z ekonomicznego i technicznego punktu widzenia z uwzględnieniem zagadnień związanych z ochroną środowiska. Wynika z tego, że gmina powinna zadbać o stosunkowo tanie zaopatrzenie w energię mieszkańców i innych odbiorców przy optymalnym zużyciu różnych nośników energii pierwotnej.

Pomijając w tym miejscu kwestię charakteru prawnego Projektu założeń do gminnego planu, należy stwierdzić, że faktycznymi adresatami i wykonawcami założeń są organy gminy oraz działające na jej obszarze przedsiębiorstwa energetyczne (konkretnie przedsiębiorstwa zajmujące się przesyłaniem oraz dystrybucją paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła). Podmiotami, które w praktyczny sposób realizują ustalenia zawarte w Projekcie założeń i bezpośrednio zaspokajają zapotrzebowanie na energię elektryczną, ciepło i gaz są przedsiębiorstwa energetyczne. Równocześnie stają się one beneficjentami gwarantowanej konstytucyjnie wolności działalności gospodarczej i korzystają z tzw. autonomii planistycznej, czyli uprawnienia do samodzielnego kształtowania treści swoich własnych planów gospodarczych.

Należy podkreślić, że organy administracji (w tym organy gmin) nie mają żadnych prawnych możliwości zakwestionowania kształtu dokumentów planistycznych przedsiębiorstw energetycznych. Nie mogą również wymusić na nich wprowadzenia do treści planów rozwoju preferowanych przez siebie ustaleń. Nie oznacza to jednak, że władze gmin są pozbawione jakichkolwiek instrumentów prawnych, umożliwiających im wpływanie na działalność przedsiębiorstw energetycznych.

Literatura:

¹ Zob. Dz. U. nr 106, poz. 668.

² Przejście do drugiej fazy procesu planistycznego jest uzależnione od spełnienia określonych  ustawowo przesłanek (art.20 prawa energetycznego). Oznacza to, że nie w każdym przypadku gmina będzie zobowiązana do uchwalenia planu. 

³ Ustawa z dnia 15.04.2026 r., o efektywności energetycznej (Dz.U.2011 nr 94 poz.551)

⁴  Zob. art. 19. ust. 3 prawa energetycznego.