Gmina rezygnując z występowania w roli przedsiębiorstwa energetycznego, pozbawia się jednocześnie własnych systemów zaopatrzenia w paliwa i energię. W takiej sytuacji musi korzystać z usług przedsiębiorstw energetycznych, zajmujących się dostarczaniem paliw i energii poprzez zawarcie z nimi stosownych umów. Od momentu zawarcia umowy na dostawę energii elektrycznej, ciepła lub paliw gazowych gmina staje się odbiorcą w rozumieniu art. 3 pkt. 13 prawa energetycznego. Stanowi on, że odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym.

Mimo jednoznacznego zdefiniowania przez ustawodawcę pojęcia odbiorcy, w praktyce pojawiają się pewne wątpliwości co do jego rozumienia. Wynikają one z niejednoznacznego określenia umowy, będącej elementem składowym pojęcia odbiorcy. Rodzi się pytanie, jaką umowę ustawodawca miał na myśli. Odpowiedzi na to pytanie udziela art. 5 ust. 1 prawa energetycznego, określający rodzaje umów, jakie mogą być zawierane między przedsiębiorstwami energetycznymi a ich kontrahentami do zapewnienia dostaw paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła. Z przepisu tego wynika, iż do regulacji stosunków prawnych w zakresie dostarczania paliw i energii prawo energetyczne przewiduje dwa rodzaje umów, a mianowicie, umowę sprzedaży i umowę przesyłową. Dopełnieniem przepisów ustawowych są przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 9 i art. 46 prawa energetycznego, zwane rozporządzeniami przyłączeniowymi i rozporządzeniami taryfowymi. Przepisy te uszczegóławiają pojęcie odbiorcy, wyróżniając pojęcia odbiorca energii elektrycznej, odbiorca paliwa gazowego czy odbiorca ciepła. Rozróżnienie to jest ważne nie tylko ze względu na rodzaj paliwa czy energii będącego przedmiotem umowy, ale także z powodu odmiennych wymagań, co do treści umów zawieranych z poszczególnymi rodzajami odbiorców. O uzyskaniu statusu odbiorcy przesądza fakt podpisania umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Od tego czasu odbiorca ma prawo żądać szczególnej ochrony prawnej, przewidzianej przepisami prawa energetycznego. W świetle przepisów tego prawa nie jest ważna forma prawna podmiotu otrzymującego lub pobierającego paliwa lub energię. Może nim być odbiorca finalny, jak i przedsiębiorstwo energetyczne otrzymujące lub pobierające paliwa lub energię do dalszej ich sprzedaży.¹ Przepisy nie stawiają także wymogów, co do przeznaczenia paliw lub energii dostarczanych odbiorcy. Istotnym wymogiem jest natomiast to, aby rozliczenia między odbiorcami i przedsiębiorstwami energetycznymi odbywały się w oparciu o wskazania układów pomiarowo-rozliczeniowych, czyli liczników gazu, energii elektrycznej lub ciepła.

Na podstawie dotychczasowych rozważań należy stwierdzić, iż za odbiorcę w rozumieniu przepisów prawa energetycznego, nie może być uznany każdy podmiot, który otrzymuje paliwa lub energię na podstawie jakiejkolwiek umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, ale wyłącznie umowy spełniającej kryteria określone przepisami tej ustawy i wydanymi na podstawie art. 9 i art. 46 tej ustawy rozporządzeniami, pozwalającymi na wyróżnienie odbiorcy energii elektrycznej, odbiorcy paliwa gazowego oraz odbiorcy ciepła. Nie ulega więc wątpliwości, że gmina stanie się odbiorcą paliw i energii po spełnieniu określonych warunków i będzie mogła korzystać z przysługujących jej praw.

Przybliżając prawa i obowiązki gminy jako odbiorcy paliw i energii, stwierdzić należy, iż są one w znacznym stopniu odzwierciedleniem i pochodną obowiązków przedsiębiorstwa energetycznego. Jednym z takich ustawowych obowiązków przedsiębiorstwa energetycznego jest obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie, umowy sprzedaży paliw lub energii lub umowy o świadczenie usług przesyłowych z odbiorcami albo podmiotami ubiegającymi się o przyłączenie do sieci. Odpowiednikiem tego obowiązku po stronie odbiorcy jest uprawnienie do żądania takiego zachowania się przedsiębiorstwa energetycznego, którego skutkiem będzie wykonanie tego obowiązku. Dotyczy to także gminy posiadającej status odbiorcy.

Przedsiębiorstwo energetyczne będzie musiało spełnić żądanie gminy, jeżeli zaistnieją techniczne i ekonomiczne warunki dostarczania, a obiekt, do którego paliwa lub energia mają być dostarczane, spełnia warunki przyłączenia do sieci i odbioru.

Podpisanie przez gminę umowy o dostarczanie paliw lub energii jest czynnością przesądzającą o przyznaniu jej statusu odbiorcy, z określonymi prawami i ciążącymi nań obowiązkami.²
Gmina występując w roli użytkownika energii (często używa się terminu: konsument) przyjmuje na siebie wiele obowiązków. Zazwyczaj gmina odpowiada za zużycie energii w obszarach: budynki użyteczności publicznej, oświetlenie uliczne, transport miejski.

Jednocześnie z poszerzaniem zakresu usług w sektorze publicznym i poprawą ich jakości gmina stara się zmniejszać koszty ich świadczenia. Ponieważ koszty energii są istotnym składnikiem ceny usług dostarczanych przez gminę zmniejszenie jej zużycia będzie (a przynajmniej powinno) skutkowało obniżeniem kosztów tych usług.

Literatura:

¹ Zob. J.Baehr, E.Stawicki, J.Antczak: Prawo energetyczne. Komentarz, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2003, s.40.

² Tematyka ta jest szeroko omówiona przez B. Kasprzyka: Prawo energetyczne w gminie. Wyd. Termedia, Poznań 2004.