Ustawodawca w art. 20 prawa energetycznego mówi tylko o jednym gminnym planie, co oznacza, że powinien on mieć (podobnie jak założenia do niego) charakter kompleksowy, a więc odnosić się do kwestii zaopatrzenia wspólnoty samorządowej we wszystkie trzy nośniki energii.
W myśl art. 20 pkt. 2 ust. 1 prawa energetycznego, w treści gminnego planu powinny znaleźć się:

• propozycje w zakresie rozwoju i modernizacji poszczególnych systemów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe wraz z uzasadnieniem ekonomicznym,
• propozycje w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i wysokosprawnej kogeneracji,
• propozycje stosowania środków poprawy efektywności energetycznej w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej,
• harmonogram realizacji zadań,
• przewidywane koszty realizacji proponowanych przedsięwzięć oraz źródło ich finansowania.

Powyższy zakres nie wyczerpuje wszystkich spraw, które w projekcie planu powinny być zawarte, każda gmina ma bowiem swoje odmienne problemy i uwarunkowania oraz możliwości, dlatego sporządzenie projekcji rozwiązania zagadnień energetycznych powinno uwzględniać specyfikę gminy.

Projekt gminnego planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe jest opracowywany na podstawie przyjętych przez radę gminy założeń do tego planu i powinien być z nimi zgodny. Oznacza to, że gminne akty planowania energetycznego muszą stanowić spójną całość w sensie merytorycznym i logicznym oraz być wyrazem konsekwentnej polityki gminy w tym zakresie.

Zarówno projekt założeń, jak i sam plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe są rodzajem planów gospodarczych. Ponieważ zatwierdzane są one w drodze uchwały rady gminy, można przypuszczać, że mają charakter normatywny. Nie można tego jednak stwierdzić jednoznacznie, czyli nie można uznać planów energetycznych za akty o charakterze normatywnym, ponieważ:

• plany te nie spełniają podstawowych wymogów odnoszących się do tego rodzaju aktów, to znaczy nie zawierają norm prawnych generalno-abstrakcyjnych, czyli takich, które wiążąco regulują zachowanie się niezindywidualizowanego adresata w rodzajowo określonej sytuacji⁵,
• założenia do planu, jak i sam plan mają charakter konkretny, to znaczy wskazują konkretne zadania, które mają być zrealizowane bezwarunkowo w określonym czasie i wskazują podmioty zobowiązane do ich realizacji,
• nie posiadają atrybutu nowości normatywnej.

Założenia do gminnego planu, a także sam plan są raczej aktami stosowania prawa, których celem jest wykonanie i konkretyzacja postanowień ustawowych co daje możliwość związania ich regulacjami podmiotów do tego zobowiązanych. Moc wiążąca założeń omawianych dokumentów nie jest jednolita i zależy od indywidualnych cech adresata. W sposób odmienny wiąże ona gminne jednostki organizacyjne i prywatne przedsiębiorstwa energetyczne. W przypadku tych pierwszych postanowienia planów są bezwzględnie obowiązujące i mają charakter imperatywny, natomiast w stosunku do podmiotów niezależnych organizacyjnie i służbowo gminie mają one jedynie charakter indykatywny lub influencyjny.⁶

Rozwijając powyższe stwierdzenia można powiedzieć, że dokumenty planowania energetycznego wyznaczają ściśle określone przedsięwzięcia (modernizacyjne, inwestycyjne, polegające na wybudowaniu konkretnych obiektów lub odcinków sieci), cele rozwojowe (np. zwiększenie ilościowego i terytorialnego zakresu dostarczania nośników energii, zmniejszenie zużycia i oszczędzanie energii dzięki skojarzonemu wytwarzaniu ciepła i energii elektrycznej), a także środki finansowe niezbędne do urzeczywistnienia tychże przedsięwzięć i celów.

Normy zawarte w założeniach do planu oraz gminnym planie po wykonaniu ustalonego w nich zadania (celu) tracą swoją moc wiążącą, gdyż stają się bezprzedmiotowe.

Jeżeli więc założenia do gminnego planu oraz sam plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe nie są aktami normatywnymi, ustanawiającymi normy prawne, należałoby je uznać za akty stosowania prawa, czyli konkretyzujące postanowienia ustawowe. Nie oznacza to jednak, że odmówienie gminnym aktom planowania w dziedzinie energetyki charakteru normatywnego pozbawia je mocy obowiązującej. M. Kulesza stwierdza, że „plan obowiązuje, ale nie dlatego, że zawiera normy prawne czy prawdopodobne, tylko dlatego, że został zatwierdzony w trybie prawem przewidzianym i że prawo łączy z zatwierdzeniem planu określone konsekwencje jurydyczne.”⁷ Pojawia się pytanie, jakie konkretnie konsekwencje jurydyczne wiążą się z uchwaleniem przez radę gminy aktów planistycznych w dziedzinie energetyki. Zostało stwierdzone wyżej, że omawiane akty nie są aktami normatywnymi i nie należą do aktów prawa miejscowego. Nie wchodzą zatem w skład systemu źródeł prawa i nie mają mocy powszechnie obowiązującej.

Aby zidentyfikować skutki prawne związane z uchwaleniem gminnych aktów planowania energetycznego, należy rozważyć kwestię mocy wiążącej, jaką mają te akty wobec ich adresatów, czyli organów gminy oraz przedsiębiorstw energetycznych (komunalnych i prywatnych). Moc wiążąca analizowanych planów przedstawia się niejednolicie i jest uwarunkowana przede wszystkim dwoma czynnikami:

1.  Zależy ona od tego, wobec kogo (wobec jakich podmiotów) ją rozpatrujemy. Inna jest moc wiążąca tych planów w stosunku do organów gminy i gminnych jednostek organizacyjnych niż w odniesieniu do odrębnych od gminy podmiotów (np. prywatnych przedsiębiorstw energetycznych)
2. Uzależniona jest od rodzaju rozpatrywanych postanowień danego planu. Postanowienia zawarte w poszczególnych aktach planowania energetycznego przedstawiają sobą konglomerat o bardzo zróżnicowanej istocie jurydycznej.⁸

 

Literatura:

⁵ M. Szydło: Planowanie w gospodarce energetycznej na obszarze gminy. Samorząd Terytorialny nr 5/2004.

⁶ M. Szydło: Planowanie w gospodarce …, op. cit., s. 61.

⁷  M. Kulesza: Administracyjnoprawne uwarunkowania polityki przestrzennej. Warszawa 1987, s. 193.

⁸  M. Kulesza: Administracyjnoprawne uwarunkowania ..., op. cit., s. 194 i nast.